एक नेपाली महाकाव्य · जनकपुरदेखि चितवनसम्म
नेपालको रामायण पथ
सीतालाई नेपालभर पछ्याउनुहोस्: जहाँ उनी हुर्किइन् र रामसँग विवाह गरिन् त्यो सहरदेखि लव र कुशलाई हुर्काएको जंगलको आश्रमसम्म।
रामायण भारतमा मात्र भनिने कथा होइन। यसका दुईवटा सबैभन्दा प्रिय अध्याय नेपालका हुन्। मिथिलाको मैदानमा सीता हुर्किइन् र रामसँग विवाह गरिन्। वर्षौँपछि, परम्परा भन्छ, उनले नारायणी किनारको जंगलको आश्रममा शरण पाइन्, जहाँ महर्षि वाल्मीकिले महाकाव्यलाई शब्द दिए। यो पथले तपाईँलाई दुवै ठाउँ पाँच पडावमा लैजान्छ।

पडाव १
जनकपुर: जहाँ कथा सुरु हुन्छ
पथ राजा जनकको मिथिलाको राजधानी जनकपुरबाट सुरु हुन्छ। यहीँ सीता हुर्किइन्, रामले उनको हात जिते, र उनीहरूको विवाह भयो। सन् १९१० मा बनेको सेतो जानकी मन्दिर र छेउको विवाह मण्डप नेपालका हरेक रामायण तीर्थयात्राको मुटु हुन्।

पडाव २
धनुषाधाम: भाँचिएको धनुष
जनकपुरबाट करिब १८ किमि उत्तर-पूर्वमा त्यो ठाउँ छ जहाँ, दन्त्यकथा भन्छ, सीताको स्वयंवरमा रामले भाँचेपछि शिवको धनुषको एक टुक्रा खस्यो। धनुषा मन्दिरले त्यो टुक्राका रूपमा तीर्थयात्रीले पूजा गर्ने ढुङ्गा जोगाएको छ। माघमा महिनाभरिको मकर मेलाले यो ठाउँ भक्तजनले भरिन्छ।

पडाव ३
देवघाट: पवित्र सङ्गम
तराई पार गर्दै पश्चिम जाँदा पथ भरतपुरनजिकको देवघाट पुग्छ, जहाँ कालीगण्डकी र त्रिशूली नदी मिल्छन्। यो नेपालका सबैभन्दा पवित्र सङ्गममध्ये एक हो, आश्रम र मन्दिरले घेरिएको। तीर्थयात्रीहरू महाकाव्यको जंगली भूमिमा प्रवेश गर्नुअघि यहाँ नुहाउँछन्, र हरेक जनवरीमा मकर संक्रान्तिमा ठूलो मेला लाग्छ।

पडाव ४
वाल्मीकि आश्रम: सीताको शरणस्थल
चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको पश्चिमी जंगलको गहिराइमा वाल्मीकि आश्रम छ, तमसा, सोना र सप्तगण्डकी नदी मिल्ने त्रिवेणी धामनजिक। परम्पराको विश्वास छ कि सीता यहाँ वनवासमा बसिन्, लव र कुशलाई जन्म दिइन्, र रामायणका रचयिता महर्षि वाल्मीकिको सान्निध्यमा उनीहरूलाई हुर्काइन्।
भारतका केही ठाउँले पनि यही कथालाई सम्मान गर्छन्। नेपालको आश्रम एसियाका महान् वन्यजन्तु निकुञ्जमध्ये एकभित्र, महाकाव्यमा नाम आएको तमसा नदीको किनारमा छ। यहाँ हरेक वसन्तमा रामनवमी मनाइन्छ।

पडाव ५
त्रिवेणी र जटायु: जहाँ महाकाव्य र वन्यजन्तु भेटिन्छन्
पथ नारायणी किनारको त्रिवेणी धाममा टुङ्ग्याउनुहोस्, नदी, तीर्थयात्री र दुई देशको भेटघाटको ठाउँ। नवलपरासीमा नजिकै जटायु रेस्टुरेन्टले सङ्कटापन्न गिद्धलाई खुवाउँछ। यो रामायणका महान् गिद्ध जटायुको नामबाट राखिएको हो, जसले सीतालाई बचाउन रावणसँग लडे। पुरानो कथा, आज पनि जीवन जोगाउँदै।
- पथलाई चितवनको जंगल सफारीसँग जोड्नुहोस्
- वाल्मीकि आश्रममा रामनवमीका लागि वसन्तमा घुम्नुहोस्
- इजाजतप्राप्त गाइडसँग जानुहोस्: आश्रम राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र पर्छ
मार्ग
Your 5-day route
- दिन १: जनकपुरजानकी मन्दिर, विवाह मण्डप र साँझको आरतीपूरा दिन
- दिन २: धनुषाधामधनुष मन्दिर, त्यसपछि पश्चिम यात्राबिहान + यात्रा
- दिन ३: देवघाटभरतपुरनजिकको पवित्र सङ्गमआधा दिन
- दिन ४: वाल्मीकि आश्रमआश्रम र त्रिवेणी धाम, निकुञ्ज गाइडसहितपूरा दिन
- दिन ५: चितवन सफारीगैँडा, राप्ती र थारू संस्कृतिपूरा दिन
पाँच रामायण पडाव सङ्कलन गर्नुहोस्
Visiting with respect: यी जीवित पूजास्थल हुन्। शालीन लुगा लगाउनुहोस्, भनिएको ठाउँमा जुत्ता खोल्नुहोस्, र इजाजतप्राप्त गाइड र मान्य निकुञ्ज अनुमतिसहित मात्र वाल्मीकि आश्रम प्रवेश गर्नुहोस्।
कहाँ बस्ने
Stay along the trail
कथाको बाटो हिँड्नुहोस्
रामायण पथमा यात्रा गर्नुहोस्
सीताको कथालाई जमिनमा पछ्याउनुहोस्: उनको विवाह भएको सहरदेखि महाकाव्यले उनले छोराहरू हुर्काइन् भनेको जंगलको आश्रमसम्म।
-
काठमाडौंआगमन र विश्राम
आएर उपत्यकाका मन्दिरहरू हेर्नुहोस्, अनि भोलिपल्ट बिहान दक्षिणतिर उडेर वा सडकबाट जानुहोस्।
-
जनकपुरराम र सीताको विवाह
जानकी मन्दिर, विवाह मण्डप र पवित्र पोखरीहरू। शिवको धनुषको एक टुक्रा खसेको मानिने धनुषाधाम नजिकै छ, छोटो यात्रामा पुगिन्छ।
-
चितवनवनवासको जंगल
सौराहामा बस्नुहोस्। वाल्मीकि आश्रम चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको पश्चिमी छेउ त्रिवेणीनजिक छ: स्थानीय यातायात र निकुञ्ज अनुमति चाहिने लामो एक दिनको यात्रा। पवित्र नदी संगम देवघाट अझ नजिक छ।
-
काठमाडौंफिर्ती
सडक वा हवाईजहाजबाट काठमाडौं फर्कनुहोस्।
यो 8 दिनको मार्ग यात्रा योजनाकारमा खोल्नुहोस्चाडपर्वको समय मिलाएर जानुहोस्
योजनाकारले हरेक दिनको कार्यक्रम, यात्रा समय र नक्सा तयार गर्छ। त्यहाँ तपाईं दिनको संख्या र सुरु मिति बदल्न सक्नुहुन्छ।
आफ्नो भ्रमण योजना
Plan your Ramayana Trail journey
कहिले जाने
- October–March The best weather for the whole route.
- Vivah Panchami Janakpur's wedding festival, late November or December (14 December in 2026).
- Ram Navami Spring, the festival day at Valmiki Ashram.
Getting around
- Start Fly from Kathmandu to Janakpur, or arrive from India by train via Jaynagar.
- Middle Drive west across the Terai to Bharatpur and Devghat.
- End Fly back to Kathmandu from Bharatpur.
From Ayodhya
- Pilgrims from India A direct Janakpur–Ayodhya train was being prepared in November 2026. Check the latest schedule before you travel.
पाँच दिनले सजिलो गतिमा पाँचै पडाव समेट्छ। वाल्मीकि आश्रम चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र छ, त्यसैले पहिले निकुञ्जको प्रवेश नियम जाँच गर्नुहोस्। आधिकारिक वेबसाइट
Ramayana Trail बारे प्रश्न
नेपालमा रामायणका कुन ठाउँहरू छन्?
जनकपुर, सीताको नगर; धनुषाधाम, जहाँ शिवको धनुषको टुक्रा खसेको भनिन्छ; र चितवनको वाल्मीकि आश्रम, जहाँ सीताले लव र कुशलाई हुर्काएको विश्वास गरिन्छ।
रामायण पथका लागि कति दिन चाहिन्छ?
पाँच दिनले सजिलो गतिमा पाँचै पडाव समेट्छ।
नेपालमा वाल्मीकि आश्रम कहाँ छ?
चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र, नारायणी किनारको त्रिवेणी धामनजिक, जहाँ तमसा, सोना र सप्तगण्डकी नदी मिल्छन्।
के अयोध्याबाट जनकपुरसम्म रेल छ?
नोभेम्बर २०२६ मा जनकपुर–अयोध्या सीधा रेल तयार हुँदै थियो। बिहारको जयनगरबाट जनकपुरसम्म सीमापार रेल पहिल्यै चल्छ।
के म पथलाई सफारीसँग जोड्न सक्छु?
सक्नुहुन्छ। पथ चितवनमा टुङ्गिन्छ, त्यसैले जंगल सफारी थप्न सजिलो छ।
नेपाल महागाथा
यात्रा जारी राख्नुहोस्
काठमाडौं उपत्यका: राज्य बनेको तालतरबारले खाली गरिएको ताल, तीन शाही नगर र जीवित देवी।
पवित्र नेपाल: जहाँ देवताहरू बस्छन्पशुपतिनाथ, मनकामना, गोसाइँकुण्ड र मुक्तिनाथ: महान् हिन्दू तीर्थयात्रा।
कालीगण्डकी: ईश्वरलाई बोक्ने नदीशालिग्राम ढुङ्गा, बिर्सिएको पवित्र नगर र नदी उत्तर बग्ने मोड।
चितवन: फर्केर आएको जंगलशाही सिकार क्षेत्रबाट एसियाको सबैभन्दा ठूलो वन्यजन्तु पुनर्जीवनसम्म।
सीताको राज्यजनकपुर, जहाँ रामले शिवको धनुष भाँचे र सीतासँग विवाह गरे।
बुद्धको जन्मस्थललुम्बिनी, शान्तिको मार्ग सुरु भएको बगैँचा।
खप्तड: साधुको पठारबाइस चौर, एक साधुको आश्रम र थोरैले मात्र पुग्ने पठार।
स्रोत:
